Małe miasto dużych możliwości

14 stycznia w poczekalni dworca miała miejsce konferencja prasowa inaugurująca największą inwestycję w historii samorządu Nowych Skalmierzyc – rewitalizację 120-letniego neogotyckiego dworca kolejowego. Gmina i Miasto Nowe Skalmierzyce otrzymała potężne wsparcie finansowe w wysokości prawie 39 mln zł (w tym 34 mln zł z programu Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021–2027 oraz blisko 5 mln zł z budżetu państwa). Całkowita wartość projektu ma wynieść około 48 mln zł. To projekt, który od lat był jednym z moich priorytetów. Dzięki determinacji i współpracy z partnerami udało się pozyskać środki, które umożliwią realizację tego wyjątkowego, historycznego przedsięwzięcia – podsumował Burmistrz Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce Jerzy Łukasz Walczak.

Rewitalizacja dworca, nie remont

Planowane przedsięwzięcie nie jest zwykłym remontem budynku dworca. Rewitalizacja oznacza proces znacznie szerszy i głębszy, obejmujący nie tylko prace budowlane i konserwatorskie, ale przede wszystkim przywrócenie obiektowi nowych funkcji społecznych, administracyjnych i kulturalnych. Jej celem jest ponowne włączenie zabytkowego dworca w życie Gminy i Miasta, tak aby stał się on miejscem aktywnym, otwartym i realnie służącym mieszkańcom. W przeciwieństwie do klasycznego remontu, który ogranicza się do odnowienia technicznego obiektu, rewitalizacja zakłada kompleksową zmianę sposobu użytkowania budynku, jego dostosowanie do współczesnych potrzeb, poprawę dostępności, efektywności energetycznej oraz stworzenie przestrzeni sprzyjającej integracji społecznej i rozwojowi lokalnemu. Od przejęcia dworca przez samorząd w 2015 roku i wyprowadzce prywatnego przedsiębiorcy obiekt przez lata pozostawał pusty i ulegał degradacji, a jego potencjał nie był możliwy do wykorzystania w szerszym zakresie. Prowadzono jedynie doraźne, niezbędne prace remontowe o ograniczonym charakterze. Przez długi czas brakowało kompleksowego pomysłu na zagospodarowanie dworca, który ze względu na swoją skalę, zabytkowy charakter i koszty utrzymania wymagał przemyślanej, systemowej decyzji.

Zabytkowy obiekt z nową misją

W konferencji prasowej uczestniczył Marszałek Województwa Wielkopolskiego Marek Woźniak, który podkreślił rangę projektu i jego znaczenie dla regionu: Rozmowy o rewitalizacji tego obiektu i poszukiwania źródeł jej finansowania były prowadzone od długiego czasu. Tak się szczęśliwie stało, że konkurs ogłoszony w ramach obecnej perspektywy funduszy unijnych spotkał się ze skutecznym wnioskiem Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce. Tym samym znalazła się ona w elitarnej ósemce samorządów, które otrzymały dofinansowanie na rewitalizację. Ten budynek ma określoną historię i niezwykle atrakcyjną formę architektoniczną – jest bez wątpienia jednym z najładniejszych obiektów dworcowych w Polsce, a być może nawet w Europie. Teraz pojawia się realna szansa, aby cały ten obiekt znów służył mieszkańcom.

Zewnętrzna bryła dworca odzyska pierwotne piękno – elewacja zostanie odświeżona i poddana niezbędnym pracom konserwatorskim. Pokrycie dachu zostanie na nowo położone, a stolarka okienna oraz drzwiowa wykonane zgodnie z obowiązującymi normami, przy jednoczesnym zachowaniu pierwotnego wyglądu. Zabytkowy charakter obiektu objęty jest ścisłą ochroną konserwatorską, co wyklucza ingerencję w jego historyczne detale architektoniczne oraz formę zewnętrzną. Dzięki temu dworzec zachowa swój unikalny, neogotycki wygląd.

Zakres prac obejmie także wnętrze budynku, które zostanie kompleksowo przebudowane i dostosowane do nowych funkcji. Znajdą się tam m.in.:

• nowa siedziba Urzędu Gminy i Miasta – nowoczesna, reprezentacyjna i w pełni dostępna architektonicznie przestrzeń dla mieszkańców, w tym osób z niepełnosprawnościami,

• Klub Senior+ – miejsce spotkań, integracji i aktywizacji osób starszych,

• Strefa Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności wraz z majsternią – przestrzeń edukacyjna i warsztatowa dla dzieci oraz młodzieży, w tym także uruchomienie Klubu Małego Odkrywcy,

• sala międzypokoleniowa – przeznaczona na wydarzenia kulturalne, społeczne, warsztaty i spotkania w ramach lokalnych inicjatyw,

• przestrzenie wystawiennicze i edukacyjne wspierające działalność kulturalną, muzealną i naukową, w tym wystawa stała z historią dworca.

Po zakończeniu inwestycji, które zgodnie z umową ma nastąpić pod koniec 2027 roku, dworzec stanie się wielofunkcyjnym centrum życia lokalnego.

Należy podkreślić, że zgodnie z założeniami projektu oraz regulaminem naboru środków unijnych, w ramach którego Gmina i Miasto Nowe Skalmierzyce uzyskała dofinansowanie, w zrewitalizowanym dworcu nie mogą być prowadzone działania komercyjne ani świadczone usługi odpłatne. Warunki konkursu jednoznacznie wykluczyły możliwość prowadzenia działalności gospodarczej na terenie objętym rewitalizacją. Oznacza to, że obiekt nie stanie się przestrzenią handlową ani gastronomiczną – nie powróci tu również funkcjonująca w przeszłości restauracja. Dworzec będzie pełnił wyłącznie funkcje publiczne, społeczne, kulturalne i administracyjne, a jego działalność zostanie w całości podporządkowana potrzebom mieszkańców. Zasady te obowiązują nie tylko na etapie realizacji inwestycji, ale również w okresie tzw. trwałości projektu, który wynosi pięć lat od zakończenia i rozliczenia przedsięwzięcia. W praktyce oznacza to, że do 2032 roku obiekt musi zachować niekomercyjny charakter oraz cele, dla których przyznano dofinansowanie. Mimo braku powrotu do słynnej tam restauracji będzie nawiązanie do historii – dwa pomieszczenia na parterze: „sypialnia książęca” i „sala integracji wielopokoleniowej” zostaną odtworzone zgodnie z dostępnymi materiałami archiwalnymi, czyli swoją stylistyką będą nawiązywały do pomieszczeń z początku XX wieku.

Dlaczego nie remont obecnego budynku urzędu?

Obecna siedziba Urzędu Gminy i Miasta nie spełnia współczesnych standardów, jakie powinien spełniać nowoczesny obiekt administracji publicznej. Budynek nie jest dostosowany do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, w tym z niepełnosprawnościami (brak windy), brak zabezpieczeń przeciwpożarowych, liczne bariery architektoniczne (zbyt wąskie przejścia i klatka schodowa), częściowo drewniany strop – to wszystko podnosi koszty ewentualnego remontu. Szacuje się, że modernizacja obecnej siedziby pochłonęłaby kilkanaście milionów złotych, przy jednoczesnym braku możliwości pozyskania porównywalnego dofinansowania zewnętrznego. Nawet tak kosztowna inwestycja nie pozwoliłaby jednak osiągnąć standardów funkcjonalnych i energetycznych, jakich dziś oczekuje się od budynków użyteczności publicznej. Co więcej, Gmina i Miasto Nowe Skalmierzyce pozostaje ewenementem w skali kraju – jest bowiem jedynym samorządem w Polsce, którego siedziba urzędu miasta znajduje się na terenie wsi, w Skalmierzycach. Przeniesienie urzędu do reprezentacyjnego, historycznego obiektu w Nowych Skalmierzycach porządkuje tę sytuację. Jak podkreśla burmistrz Jerzy Łukasz Walczak pomysł przeniesienia magistratu do dworca jest jego świadomą i odpowiedzialną decyzją: Mówimy o obiekcie o powierzchni blisko 5 tysięcy metrów kwadratowych, który niezależnie od sposobu użytkowania musi być utrzymywany. Urząd gminy natomiast zawsze był, jest i będzie potrzebny na terenie każdego samorządu. Umiejscowienie administracji publicznej w zabytkowym dworcu pozwala w sposób gospodarny i racjonalny zagospodarować dużą przestrzeń, zapewniając jej stałą funkcję i sensowne wykorzystanie, a jednocześnie przywracając obiektowi życie i znaczenie w strukturze miasta. A co z obecnym budynkiem urzędu? Trwają rozmowy i poszukiwanie możliwości dotacyjnych na jego zagospodarowanie – ostateczne decyzje jeszcze nie zapadły.

Ostatnia szansa na uratowanie zabytku

Pozyskane dofinansowanie było ostatnią realną szansą na realizację tak dużej inwestycji rewitalizacyjnej. Obecna perspektywa finansowa Unii Europejskiej zamyka możliwość uzyskania podobnych środków na tego typu projekty, a w kolejnych latach nie przewiduje się programów umożliwiających finansowanie rewitalizacji zabytkowych obiektów na taką skalę. Niewykorzystanie tej okazji oznaczałoby dalszą degradację cennego zabytku i utratę niepowtarzalnej szansy na przywrócenie mu życia oraz znaczenia dla mieszkańców – podsumowuje Jerzy Łukasz Walczak.

Dariusz Smułka

Wartość projektu: 48 772 903,00 zł

Dofinansowanie z UE: 34 114 263,40 zł

Dofinansowanie z Budżetu Państwa: 4 873 466,20 zł